شکستگی مچ پا زمانی رخ می دهد که یک یا چند استخوان در مفصل مچ پا دچار آسیب و ترک خوردگی شوند. این عارضه معمولا به دلیل پیچ خوردن شدید یا ضربه مستقیم به ناحیه مچ پا ایجاد می شود و میزان شدت آن در افراد مختلف متفاوت است. شکستگی مچ پا می تواند به صورت ترک های ریز استخوانی رخ دهد یا حتی در موارد شدید، باعث ایجاد شکستگی های باز شود که پوست را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. در هر صورت، بروز چنین آسیب هایی نیازمند مراجعه سریع به پزشک فوق تخصص زانو است تا درمان مناسب صورت گیرد.
علائم شکستگی مچ پا
هنگام آسیب دیدگی مچ پا، ممکن است صدایی مانند ترکیدن یا شکستن استخوان بشنوید که نشانه ای از شکستگی است. بلافاصله پس از حادثه، درد شدید و ناگهانی همراه با ورم و التهاب در ناحیه مچ پا ظاهر می شود. این علائم ممکن است با حساسیت شدید در محل آسیب دیده همراه باشند.
یکی از نشانههای واضح شکستگی مچ پا، ناتوانی در ایستادن یا راه رفتن و تحمل وزن بدن است. کبودی و تغییر رنگ پوست اطراف مچ نیز از علائم شایع محسوب می شود. در موارد شدیدتر، تغییر شکل ظاهری مچ پا یا بیرون زدگی استخوان نیز ممکن است مشاهده شود.
درد ناشی از شکستگی معمولا با فعالیت بیشتر می شود و با استراحت کاهش می یابد. پوشیدن کفش در چنین شرایطی دشوار یا غیر ممکن می شود. در صورت مشاهده هر یک از این علائم، مراجعه فوری به پزشک برای تشخیص و درمان صحیح ضروری است.
دلایل رایج شکستگی مچ پا چه هستند؟
شکستگی مچ پا زمانی رخ می دهد که نیروی بسیار زیادی به ناحیه قوزک پا وارد شود. رایج ترین دلایلی که باعث شکستگی مچ پا می شوند عبارتند از:
- زمین خوردن: وقتی تعادل خود را از دست می دهید و زمین می خورید، ممکن است نیروی زیادی به مچ پا وارد شود و باعث شکستگی شود. راه رفتن روی سطوح ناهموار یا تاریک و پوشیدن کفش های نامناسب احتمال زمین خوردن و آسیب را افزایش می دهد.
- پرش از ارتفاع: پریدن و فرود آمدن از ارتفاع های کم، اگر با پیچ خوردن یا خم شدن مچ پا همراه باشد، می تواند نیروی زیادی به مچ وارد کرده و موجب شکستگی شود.
- ورزشهای پرفشار: ورزش هایی که حرکات پرش و دویدن مداوم دارند مثل فوتبال، بسکتبال و فوتبال آمریکایی احتمال شکستگی مچ پا را بیشتر می کنند.
- تصادفات: ضربات ناگهانی و شدید در تصادفات می تواند باعث شکستگی مچ پا شود که معمولا به درمان جدی یا جراحی نیاز دارد.
- فشار و استرس مداوم روی مچ پا: فشار های مکرر و مستمر حتی اگر کم باشند، می توانند ترک های ریزی در استخوان مچ پا ایجاد کنند؛ این مشکل اغلب در دونده ها و ورزشکاران حرفه ای دیده می شود.
- سقوط جسم سنگین: وقتی جسم سنگینی روی مچ پا بیفتد، ممکن است باعث له شدن و شکستگی مچ پا شود.
چگونه شکستگی مچ پا تشخیص داده میشود؟
بهترین متخصص ارتوپدی در تهران برای بررسی اولیه مچ پا، معاینه فیزیکی انجام میدهد و به دنبال علائم تورم، درد و محدودیت حرکتی میگردد. اگر هنگام لمس استخوان درد وجود داشته باشد، احتمال شکستگی مطرح است. در حالی که درد در ناحیه رباط ها می تواند نشان دهنده پیچ خوردگی باشد.
اشعه ایکس یکی از رایج ترین روشهای تصویربرداری است که نوع و محل شکستگی مچ پا را به خوبی مشخص میکند. در برخی موارد، عکسبرداری همراه با فشار انجام میشود تا باز شدن مفصل و شدت آسیب بررسی شود. اگر مفصل باز شده باشد، ممکن است جراحی لازم باشد.
در موارد پیچیدهتر، سی تی اسکن تصاویر مقطعی و دقیقتری از استخوان ارائه میدهد و شکستگیهایی را که در اشعه ایکس مشخص نیستند، نشان می دهد. برای بررسی بافت های نرم مانند رباط ها و تاندون ها، MRI استفاده می شود. این روش حتی آسیبهای ریز و پارگی های پنهان را نیز آشکار میسازد.
روشهای درمان شکستگی مچ پا
بسته به نوع آسیب دیدگی، روش درمانی نیز متفاوت خواهد بود. به طور کلی، مهمترین روش های درمان شکستگی مچ پا شامل موارد زیر است:
🔹 یخ: استفاده از یخ بلافاصله پس از آسیب، به کاهش درد و تورم کمک می کند. توجه داشته باشید که هرگز یخ را مستقیم روی پوست نگذارید، ابتدا با یک حوله نازک دور آن را بپیچید و سپس روی محل آسیب دیده قرار دهید.
🔹 آتل، گچ یا اسپلینت: در شکستگی های خفیف، آتل یا گچ باعث می شود استخوان در موقعیت صحیح قرار گرفته و فرآیند ترمیم به درستی انجام شود. اگر آسیب شدید تر باشد، پزشک از گچ یا اسپلینت محکم تری برای بی حرکت سازی مچ پا استفاده می کند.
🔹 استفاده از عصا: وقتی پا در گچ یا آتل قرار دارد، نباید هیچ فشاری روی آن وارد شود. استفاده از عصا به فرد کمک می کند بدون ایجاد فشار روی مچ پا حرکت کند و بهبود سریع تری داشته باشد.
🔹 جا اندازی استخوان (درمان غیر جراحی): اگر استخوان مچ پا از جای طبیعی خود خارج شده باشد اما نیاز به جراحی نباشد، پزشک آن را به آرامی در موقعیت اصلی خود باز می گرداند. این روش با نام “جا اندازی” شناخته می شود و معمولا با مصرف دارو های آرام بخش یا شل کننده عضلانی انجام می شود تا درد بیمار کنترل شود.
🔹 عمل جراحی: در موارد شکستگی های شدید یا جابجایی های جدی استخوان، روش های غیر جراحی کافی نیستند. در این حالت، جراحی شکستگی استخوان به عنوان راه حل نهایی انجام می شود. پزشک با استفاده از پیچ، میله یا صفحات فلزی، استخوانها را در جای خود فیکس می کند تا ترمیم به درستی انجام شود.
جراحی شکستگی مچ پا؛ چه زمانی ضرورت پیدا میکند؟
جراحی شکستگی در ناحیه مچ پا زمانی توصیه می شود که شکستگی خطرناک باشد و باعث آسیب به اعصاب، عروق یا اندام های داخلی شود. همچنین در شکستگی های باز که استخوان از پوست بیرون زده، برای جلوگیری از عفونت و تثبیت استخوان، جراحی ضروری است.
در مواردی که شکستگی ناپایدار است و استخوان در جای خود ثابت نمی ماند، جراحی به منظور بازیابی استحکام انجام می شود. شکستگی های مچ پا یا دست نیز در صورتی که با درمان غیر جراحی عملکرد مفصل به خطر بیفتد، نیاز به جراحی دارند.
اگر شکستگی استخوان های بلند مانند ران یا ساق پا رخ دهد و امکان جوش خوردن طبیعی وجود نداشته باشد، جراحی الزامی خواهد بود. همچنین آسیب به مفاصل یا شکستگی ناشی از بیماری هایی مانند پوکی استخوان و سرطان نیز از دیگر دلایل جراحی هستند.
درمان شکستگی مچ پا چقدر طول می کشد؟
مدت زمان بهبودی شکستگی مچ پا به شدت آسیب بستگی دارد. در موارد ساده معمولا بین 6 تا 8 هفته طول می کشد، اما اگر شکستگی شدید بوده و نیاز به جراحی داشته باشد، روند بهبودی ممکن است چند ماه زمان ببرد.
جمع بندی
در صورت بروز شکستگی درناحیه مچ پا، تشخیص و درمان به موقع نقش حیاتی در بازگشت سریع تر به زندگی عادی دارد. اگر با علائمی مانند درد شدید، تورم یا ناتوانی در حرکت مچ پا مواجه شدید، حتما به متخصص ارتوپدی مراجعه کنید.
دکتر پویا مشکدار، متخصص و جراح ارتوپدی با سال ها تجربه موفق و انجام نزدیک به 2000 عمل جراحی تخصصی، یکی از پزشکان حاذق در تهران هستند که می توانند تشخیص دقیق و درمان موثری برای شکستگی های مچ پا ارائه دهند.