پارگی رباط صلیبی زانو یکی از شایعترین و دردناکترین آسیبهای مفصل زانو است که ممکن است برای هر فردی، از ورزشکاران حرفهای گرفته تا افراد عادی، اتفاق بیفتد. این رباط برای پایداری زانو خیلی مهم است و پارگی آن میتواند حرکت طبیعی پا را مختل کند. دانستن علائم و نحوه برخورد درست با این آسیب، به پیشگیری از مشکلات جدیتر کمک میکند.
منظور از پارگی رباط صلیبی زانو چیست؟
پارگی رباط صلیبی زانو یکی از آسیبهای شایع مفصل زانو است که معمولاً در اثر پیچ خوردن ناگهانی یا ضربه شدید به زانو اتفاق میافتد.
رباطها ساختارهایی محکم و طنابمانند هستند که مفاصل بدن را در جای خود نگه میدارند و از حرکات غیرطبیعی جلوگیری میکنند. زانو به دلیل ساختار پیچیده و پویایش، توسط چهار رباط اصلی محافظت میشود که دو مورد از آنها یعنی رباط صلیبی قدامی و خلفی، به شکل ضربدری درون مفصل قرار دارند. نقش مهم این رباطها، کنترل حرکت ساق پا و تثبیت زانو در برابر حرکات ناگهانی یا شدید است. آسیب به این ناحیه میتواند موجب بیثباتی زانو و محدود شدن حرکت طبیعی آن شود.
علائم پارگی رباط زانو
علائمی که در ادامه آورده شده، در پارگی رباط صلیبی قدامی و خلفی تقریباً مشابه هستند و گاهی همراه با پارگی مینیسک دیده میشوند. برای تشخیص دقیقتر، مراجعه به بهترین متخصص ارتوپدی در ولیعصر یا محل زندگی خودتان، ضروری است.
- درد ناگهانی و شدید هنگام آسیب
- تورم سریع زانو در چند ساعت اول
- ناتوانی در ایستادن یا راه رفتن روی پای آسیبدیده
- احساس خالی کردن یا ناپایداری زانو
- محدود شدن حرکت زانو (ناتوانی در خم و راست کردن)
- آب آوردن زانو یا خون جمع شدن در مفصل
- کبودی اطراف زانو یا ساق پا
- درد هنگام حرکات چرخشی یا پایین رفتن از پله
علت پارگی رباط صلیبی زانو چیست؟
- پارگی رباط صلیبی معمولاً به دلیل وارد شدن فشار بیش از حد به زانو ایجاد میشود که از محدوده تحمل رباط خارج است.
- ورزشهایی که نیاز به تغییرات سریع جهت، چرخش ناگهانی یا توقفهای ناگهانی دارند، مثل فوتبال، بسکتبال، والیبال و اسکی، خطر پارگی را افزایش میدهند.
- حوادثی مانند سقوط شدید یا ضربه مستقیم به زانو میتواند رباط صلیبی را به طور ناگهانی پاره کند.
- افزایش سن باعث کاهش استحکام رباطها میشود و احتمال آسیبدیدگی را بالا میبرد.
- برخی افراد به دلیل ساختار آناتومیک خاص زانو، مانند ضعف ذاتی رباطها یا زاویههای متفاوت استخوانها، بیشتر در معرض پارگی قرار دارند.
- بیماریهایی که باعث ضعف بافت رباطها میشوند، از جمله برخی بیماریهای مفصلی یا تغییرات هورمونی، میتوانند زمینهساز آسیب رباط باشند.
- فشار مکرر و استفاده زیاد از زانو در فعالیتهای روزمره یا ورزشی باعث ضعف تدریجی رباطها و مستعد شدن آنها به پارگی میشود.
- تکنیک نادرست در پرش و فرود میتواند نیروی اضافی روی رباطها وارد کند و زمینهساز آسیب شود.
- تغییر جهت ناگهانی و چرخش سریع هنگام ورزش، به خصوص بدون آمادگی کافی، باعث ایجاد نیروی زیادی روی رباط صلیبی میشود که ممکن است منجر به پارگی شود.
- برخورد مستقیم با بازیکنان دیگر یا اجسام سخت میتواند نیروی ناگهانی و شدیدی به زانو وارد کند که رباط را دچار آسیب کند.
پارگی رباط صلیبی چطور تشخیص داده میشود؟
تشخیص پارگی رباط صلیبی معمولاً با معاینه بالینی توسط پزشک آغاز میشود. در معاینه، پزشک حرکت مفصل، میزان تورم و پایداری زانو را بررسی میکند و اگر نیاز باشد، از تستهایی مثل تست لاچمن استفاده میکند.
اما برای اطمینان بیشتر، معمولاً MRI تجویز میشود تا جزئیات دقیقتری از آسیب رباط و بافتهای اطراف مشخص شود. در برخی موارد، برای رد احتمال شکستگی، عکس ساده با اشعه ایکس هم گرفته میشود. تشخیص دقیق، قدم اول برای شروع درمان مؤثر است، پس مراجعه زودهنگام را پشت گوش نیندازید.
راههای درمان پارگی رباط صلیبی زانو
درمان پارگی رباط صلیبی زانو به شدت آسیب، سن و سبک زندگی فرد بستگی دارد. جوانان فعال معمولاً به جراحی نیاز دارند، اما افراد مسنتر ممکن است بدون جراحی درمان شوند.
اگر آسیب همراه با پارگی منیسک یا جدا شدن قطعهای از استخوان باشد، جراحی بهتر است. اگر زانو پس از پارگی ناپایدار بماند و درمان نشود، ممکن است به منیسک آسیب برسد و باعث آرتروز شود، پس درمان به موقع بسیار مهم است.
درمان پارگی رباط صلیبی با جراحی
درمان پارگی رباط صلیبی زانو همیشه به جراحی نیاز ندارد، اما در مواردی که آسیب شدید باشد یا فرد فعالیتهای ورزشی و سنگین دارد، جراحی میتواند بهترین گزینه برای بازگرداندن عملکرد طبیعی زانو باشد.
در جراحی رباط صلیبی زانو، رباط پارهشده قابل بخیه نیست و باید با بافتی دیگر (مثل تاندون کشکک یا همسترینگ) جایگزین شود که به آن گرافت میگویند. گاهی هم از بافت اهدایی (آلوگرافت) استفاده میشود. این جراحی معمولاً با روش آرتروسکوپی انجام میشود که کمتهاجمیتر است و دوران نقاهت کوتاهتری دارد. بهبودی کامل حدود ۶ ماه طول میکشد و رعایت دقیق توصیههای پزشک و انجام فیزیوتراپی، برای جلوگیری از پارگی مجدد بسیار مهم است.
فیلم عمل جراحی رباط صلیبی زانو
درمان پارگی رباط صلیبی بدون جراحی
۱. استراحت و مراقبت اولیه
وقتی رباط صلیبی پاره میشود، اولین کاری که باید انجام دهید این است که زانو را استراحت بدهید و فشار زیادی به آن وارد نکنید. معمولاً پزشک توصیه میکند حداقل سه هفته با عصا راه بروید و از زانوبند استاندارد استفاده کنید تا زانو محافظت شود. کمپرس سرد هم خیلی کمک میکند تا ورم و التهاب کم شود. این روش بیشتر برای آسیبهای تازه مناسب است و اگر مدت زیادی از آسیب گذشته باشد، نیاز به روشهای دیگر دارید.
۲. تمرینات فیزیوتراپی
بعد از دوره استراحت، شروع کردن به انجام حرکات فیزیوتراپی خیلی مهم است. حرکاتی مثل جمع کردن آرام زانو، فشار دادن پشت زانو به زمین، استفاده از کش مقاومتی برای تقویت عضلات و بالا بردن پا بدون خم کردن زانو به تقویت ماهیچهها کمک میکند و جلوی بیثباتی زانو را میگیرد. این تمرینها باید با حوصله و بهطور مرتب انجام شوند تا نتیجه خوبی بگیرید.
۳. فیزیوتراپی برای افراد مسن و کمتحرک
در افرادی که زیاد ورزش نمیکنند یا سن بالایی دارند، معمولاً درمان غیرجراحی انتخاب بهتری است. در این موارد فیزیوتراپی میتواند به بهبود حرکت زانو و تقویت عضلات کمک کند تا بتوانند راحتتر کارهای روزمرهشان را انجام دهند.
۴. استفاده از زانوبند و عصا در شرایط خاص
اگر رباط پاره شده ولی زانو هنوز ناپایدار نیست و شما فعالیت سنگینی ندارید، پزشک ممکن است استفاده طولانیمدت از زانوبند طبی و عصا را توصیه کند. این کار به محافظت از زانو کمک میکند و جلوی بدتر شدن آسیب را میگیرد.
در نهایت، اینکه کدام روش برای شما مناسبتر است، بستگی به شدت آسیب، سن و سبک زندگیتان دارد و حتماً باید با نظر پزشک متخصص تصمیم بگیرید. درمان غیرجراحی در بعضی شرایط جواب میدهد، ولی در موارد شدید جراحی معمولاً بهترین راه است.
جمع بندی
در پایان باید گفت علائمی مانند درد ناگهانی، تورم، ناپایداری زانو یا حس خالی کردن آن میتوانند نشانهای از پارگی رباط صلیبی باشند. آگاهی از این نشانهها کمک میکند تا در صورت بروز آسیب، سریعتر اقدام کرده و از پیشرفت آن جلوگیری کنیم. هرچند برخی تستها را میتوان در خانه انجام داد، اما تشخیص نهایی و شروع درمان حتما باید زیر نظر پزشک باشد.