مراقبت‌های بعد از عمل تعویض مفصل لگن; جامع‌ترین چک لیست

مراقبت‌های بعد از عمل تعویض مفصل لگن فقط چند توصیه ساده نیست، بلکه مسیر اصلی بازگشت بدن به حرکت راحت و بدون درد است.

در این مقاله به‌صورت مرحله‌به‌مرحله توضیح می‌دهیم بعد از جراحی چه کارهایی باید انجام دهید و از چه رفتارهایی بهتر است پرهیز کنید. از نحوه راه رفتن، نشستن و خوابیدن گرفته تا مراقبت از زخم، مصرف داروها و زمان شروع فعالیت‌های روزمره، همه نکات مهم را مرور می‌کنیم. اگر می‌خواهید دوران نقاهت را با آرامش بیشتری پشت سر بگذارید و نتیجه بهتری از عمل خود بگیرید، این راهنما برای شما نوشته شده است.

چرا مراقبت‌های بعد از جراحی تعویض مفصل لگن اهمیت دارد؟

مراقبت های بعد از جراحی لگن بخش مهمی روند درمان است، چرا که بدن برای ترمیم بافت‌ها، جوش‌خوردن مفصل و بازگشت تدریجی حرکت به زمان و رسیدگی درست نیاز دارد. 

رعایت توصیه‌های پزشکی پس از عمل می‌تواند خطر عفونت، لخته شدن خون، درد طولانی‌مدت و محدودیت حرکتی را کمتر کند و به بیمار کمک کند سریع‌تر به راه رفتن ایمن و فعالیت‌های روزمره برگردد. منابع معتبر پزشکی تأکید می‌کنند که توجه به تمرین‌های حرکتی، مصرف صحیح داروها و پرهیز از حرکات نادرست، نتیجه جراحی را پایدارتر می‌کند و از بروز مشکلات بعدی جلوگیری خواهد کرد.

برای دریافت مشاوره رایگان با دکتر مشکدار، لطفاً فرم زیر را تکمیل کنید تا در اولین فرصت با شما تماس بگیریم.

جدول زمانی بهبودی بعد از جراحی تعویض مفصل لگن

زمان بعد از جراحی	مراقبت‌های لازم	کارهای ممنوع
روز 1 تا 3 بعد از عمل	مراقبت از زخم و پانسمان – شروع فیزیوتراپی سبک با کمک فیزیوتراپ – استفاده از داروهای مسکن و ضد انعقاد طبق نسخه	خم کردن لگن بیش از ۹۰ درجه – پیچاندن پا به داخل یا خارج – نشستن روی صندلی خیلی کوتاه یا پایین
هفته 1 تا 2	ادامه فیزیوتراپی و راه رفتن با واکر یا عصا – تمرینات سبک برای تقویت عضلات ران و لگن – رعایت رژیم غذایی سالم و نوشیدن آب کافی	بلند کردن اجسام سنگین – نشستن یا ایستادن طولانی بدون استراحت – نشستن روی صندلی خیلی کوتاه
هفته 3 تا 6	افزایش دامنه حرکت به کمک تمرینات فیزیوتراپی – شروع استفاده کمتر از واکر یا عصا – مراقبت از زخم و پوست اطراف مفصل	ورزش‌های پرشی یا شدید – خم کردن لگن بیش از ۹۰ درجه – چرخاندن شدید پا به داخل یا خارج
ماه 2 تا 3	شروع تمرینات تعادلی و تقویتی با شدت متوسط – راه رفتن طولانی‌تر و انجام فعالیت‌های روزمره سبک	دویدن، پریدن، ورزش‌های شدید – بلند کردن وزنه سنگین – نشستن طولانی روی صندلی خیلی کوتاه
ماه 4 تا 6	ادامه تمرینات فیزیوتراپی – افزایش فعالیت‌های روزمره و پیاده‌روی طولانی – بررسی دوره‌ای توسط پزشک	فعالیت‌های شدید ورزشی یا خطرناک – خم کردن بیش از حد لگن – حرکات چرخشی شدید پا
ماه 6 به بعد	بازگشت تدریجی به فعالیت‌های عادی – ورزش‌های سبک و ایمن مثل شنا، دوچرخه‌سواری – مراقبت مداوم از مفصل و وزن مناسب	ورزش‌های پرخطر یا پرشی – بلند کردن وزنه سنگین بدون کمک – نادیده گرفتن درد یا تورم مفصل

مراقبت‌های ضروری در بیمارستان بعد از جراحی تعویض مفصل لگن

بلافاصله پس از پایان جراحی تعویض مفصل لگن، مسیر بهبودی شما زیر نظر کادر درمان آغاز می‌شود تا با دریافت خدمات درمانی لازم، آمادگی کامل برای ترخیص را پیدا کنید. رعایت نکات زیر در روزهای اول بستری، به پیشگیری از عوارض احتمالی و تسریع روند درمان کمک شایانی می‌کند:

• مدیریت درد: مصرف منظم داروهای مسکن طبق تجویز پزشک، تا درد کمتر شود و راحت‌تر باشید.
• پیشگیری از لخته خون: استفاده از جوراب‌های مخصوص ضد آمبولی و مصرف داروهای رقیق‌کننده خون برای سلامت عروق.
• حرکت زودهنگام: شروع راه رفتن با واکر و انجام تمرینات فیزیوتراپی ساده در تخت یا کنار آن، به بهبود سریع‌تر کمک می‌کند.
• حفظ وضعیت صحیح: قرار دادن بالش بین پاها هنگام خواب و جلوگیری از چرخش پا به داخل، برای راحتی و ایمنی بیشتر.

مراقبت‌های بعد از جراحی تعویض مفصل لگن چه مواردی هستند؟

در ادامه مهم ترین نکات برای سپری کردن دوران بهبودی را بررسی میکنیم. رعایت این موارد به شما کمک می‌کند تا بدون عارضه و در کوتاه‌ترین زمان ممکن به فعالیت‌های روزانه بازگردید.

 مراقبت از زخم جراحی و بخیه‌ها در منزل چطور انجام شود؟

خشک و تمیز نگه داشتن محل برش جراحی نقش مهمی در جلوگیری از عفونت دارد. پانسمان را دقیقاً طبق دستور بهترین جراح لگن در تهران و در زمان‌های مشخص عوض کنید. اگر متوجه افزایش قرمزی اطراف زخم، ترشح غیرطبیعی یا گرم شدن بیش از حد محل جراحی شدید، حتماً پزشک را در جریان بگذارید.

تا زمانی که پزشک اجازه نداده، نباید آب مستقیم به زخم برسد. هنگام حمام کردن از پانسمان ضدآب استفاده کنید تا رطوبت به ناحیه جراحی نفوذ نکند.

 درد و تورم پا بعد از جراحی لگن را چطور کنترل کنیم؟

در روزهای ابتدایی پس از جراحی، کنترل درد اهمیت زیادی دارد؛ چون به شما کمک می‌کند حرکات اولیه را راحت‌تر شروع کنید. داروهایی که پزشک تجویز کرده باید دقیق و منظم مصرف شوند، حتی اگر احساس می‌کنید دردتان کم است. مصرف مرتب دارو در چند روز اول مانع از شدت گرفتن ناگهانی درد می‌شود.

برای کاهش ورم، گذاشتن کیسه یخ بسیار مفید است. روزی چند بار و هر بار حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، یخ را با یک پارچه روی محل جراحی قرار دهید. همچنین بالا نگه داشتن پا با کمک چند بالش، به کمتر شدن تورم و کبودی کمک می‌کند.

 آرام راه رفتن و استفاده از واکر

راه رفتن بعد از عمل باید به‌تدریج و با احتیاط شروع شود. در هفته‌های اول، استفاده از واکر یا عصای مناسب ضروری است تا فشار زیادی به مفصل وارد نشود. هنگام راه رفتن عجله نکنید و سعی کنید قدم‌ها را منظم بردارید.

فیزیوتراپیست تمرین‌هایی به شما آموزش می‌دهد که عضلات ران و باسن را تقویت می‌کنند. انجام دقیق این تمرین‌ها باعث می‌شود مفصل ثبات بیشتری پیدا کند و زودتر بتوانید وسیله کمکی را کنار بگذارید. احساس کمی درد هنگام تمرین طبیعی است، اما اگر درد شدید یا ناگهانی داشتید، تمرین را متوقف کنید.

بهترین وضعیت خوابیدن بعد از تعویض مفصل لگن

خیلی از بیماران نگران نحوه خوابیدن بعد از عمل تعویض مفصل لگن هستند. مطمئن‌ترین حالت در هفته‌های اول، خوابیدن به پشت است. بهتر است یک بالش نسبتاً سفت یا بالشتک مخصوص بین پاها قرار دهید تا پاها روی هم نیفتند و مفصل در وضعیت درست باقی بماند.

اگر قصد دارید به پهلو بخوابید، فقط زمانی این کار را انجام دهید که پزشک اجازه داده باشد. در این حالت باید روی پهلوی سالم بخوابید و حتماً بالش بین زانوها بماند. خوابیدن روی شکم در این دوره مناسب نیست و باید از آن پرهیز شود.

چه رژیم غذایی برای جوش خوردن سریع‌تر استخوان مفید است؟

بعد از جراحی، بدن شما به مواد مغذی کافی نیاز دارد تا ترمیم بافت‌ها و استخوان‌ها بهتر انجام شود. مصرف مواد غذایی سرشار از پروتئین مثل گوشت، مرغ، ماهی، تخم‌مرغ و حبوبات به بازسازی عضلات کمک می‌کند.

کلسیم و ویتامین D هم برای حفظ استحکام استخوان اهمیت زیادی دارند. از طرفی بعضی داروها ممکن است باعث یبوست شوند، بنابراین نوشیدن آب کافی و مصرف میوه و سبزیجات پرفیبر را جدی بگیرید. این کار هم به عملکرد بهتر دستگاه گوارش کمک می‌کند و هم انرژی روزانه شما را حفظ می‌کند.

جلوگیری از لخته شدن خون با چند حرکت ساده

کم‌تحرکی بعد از عمل می‌تواند خطر لخته شدن خون در پاها را افزایش دهد. به همین دلیل داروهای رقیق‌کننده خون تجویز می‌شود که باید دوره مصرف آن‌ها کامل شود. پوشیدن جوراب‌های مخصوص نیز به جریان بهتر خون کمک می‌کند.

علاوه بر این، حرکت دادن مچ پا بسیار مؤثر است. در حالت درازکش، مچ پاها را به آرامی بالا و پایین و به طرفین حرکت دهید. این کار ساده باعث فعال شدن عضلات ساق پا می‌شود و از تجمع خون در رگ‌ها جلوگیری می‌کند.

نحوه درست نشستن و استفاده از سرویس بهداشتی

نحوه نشستن بعد از تعویض مفصل لگن بسیار مهم است. همیشه توجه داشته باشید که زانوها نباید بالاتر از لگن قرار بگیرند. به همین دلیل از نشستن روی مبل‌های خیلی نرم یا صندلی‌های کوتاه خودداری کنید.

برای استفاده از سرویس بهداشتی، توالت فرنگی انتخاب مناسب‌تری است. در صورت نیاز می‌توانید از صندلی‌های افزایش‌دهنده ارتفاع استفاده کنید تا هنگام نشستن و بلند شدن، لگن بیش از حد خم نشود. همچنین پاها را روی هم نیندازید و کف هر دو پا را صاف روی زمین بگذارید.

چه کارهایی بعد از تعویض مفصل لگن ممنوع است؟

بهبودی کامل پس از عمل تعویض مفصل لگن (آرتروپلاستی) نیازمند زمان است و در هفته‌های آغازین، بافت‌های نرم اطراف مفصلِ جدید در حال ترمیم هستند؛ بنابراین برای پیشگیری از دررفتگی پروتز و آسیب‌دیدگی مجدد، باید از انجام برخی حرکات خاص که فشار نامتعارفی به لگن وارد می‌کنند، اکیداً خودداری کنید. 

کارهای ممنوع بعد از تعویض مفصل لگن:

• روی هم انداختن پاها (به‌ویژه هنگام نشستن یا دراز کشیدن) 
• خم شدن بیش از ۹۰ درجه (مانند خم شدن برای بستن بند کفش)
• نشستن روی صندلی‌های کوتاه یا مبل‌های گود (زانو نباید بالاتر از لگن قرار گیرد)
• استفاده از توالت ایرانی (حتماً از توالت فرنگی استفاده شود)
• خوابیدن به پهلو بدون بالش (همیشه یک بالش بین دو پا قرار دهید)
• چرخاندن شدید پا به سمت داخل یا خارج 
• رانندگی کردن (معمولاً تا ۶ هفته ممنوع است) 
• چهارزانو نشستن یا نشستن روی زمین
• بلند کردن اجسام سنگین

علائم هشداردهنده که باید فوراً به پزشک مراجعه شود چه مواردی هستند؟

علائم هشداردهنده‌ای که پس از جراحی تعویض مفصل لگن نیازمند مراجعه فوری به پزشک هستند، شامل موارد زیر می‌شوند:

• درد شدید یا ناگهانی که با داروهای معمول کنترل نمی‌شود.
• تورم، قرمزی یا گرما در ناحیه مفصل یا ساق پا که ممکن است نشانه عفونت یا لخته خون باشد.
• تب یا لرز همراه با احساس بیماری عمومی.
• تغییر شکل یا ناپایداری مفصل، مثل احساس شل شدن یا بیرون آمدن مفصل از جای خود.
• بی‌حسی، ضعف یا سردی پا که می‌تواند نشانه مشکلات عروقی یا عصبی باشد.
• ترشحات یا خونریزی غیرعادی از محل جراحی.

این علائم هرچه سریع‌تر بررسی می‌شوند تا از بروز عوارض جدی پیشگیری شود.

افزایش عمر مفصل مصنوعی لگن با مراقبت طولانی مدت

برای استفاده طولانی‌مدت و راحت از مفصل مصنوعی لگن، رعایت چند نکته ساده در زندگی روزمره بسیار مهم است. حفظ وزن مناسب یکی از عوامل اصلی کاهش فرسودگی پروتز است، چون اضافه‌وزن فشار بیشتری به مفصل وارد می‌کند. 

تقویت عضلات پا با ورزش‌های ملایمی مثل پیاده‌روی، شنا یا دوچرخه‌سواری، پشتیبانی بهتری از مفصل ایجاد کرده و ثبات آن را افزایش می‌دهد. در عین حال، بهتر است از فعالیت‌های سنگین و پرضربه مانند دویدن، پریدن یا ورزش‌های پر برخورد که می‌توانند عمر پروتز را کوتاه کنند، خودداری کنید.

 همچنین، انجام معاینات دوره‌ای نزد پزشک ارتوپد کمک می‌کند تا وضعیت ایمپلنت به‌طور دقیق بررسی شود و هر نشانه اولیه‌ای از شل‌شدگی یا سایش پیش از ایجاد مشکل جدی شناسایی و مدیریت گردد.

دوره نقاهت تعویض مفصل لگن چقدر طول می‌کشد؟

مدت زمان بازگشت به زندگی عادی بعد از جراحی تعویض مفصل لگن در هر فرد متفاوت است و به عواملی مثل سن، وضعیت جسمانی و میزان پیگیری تمرینات فیزیوتراپی بستگی دارد.

 بیشتر بیماران می‌توانند فعالیت‌های سبک روزمره خود را بین ۶ تا ۱۲ هفته پس از عمل از سر بگیرند، اما بازسازی کامل عضلات و رسیدن به حداکثر توانایی حرکتی ممکن است ۶ ماه تا یک سال طول بکشد. در روزهای اول پس از ترخیص، استفاده از واکر یا عصا ضروری است، و به مرور با کاهش درد و افزایش دامنه حرکتی مفصل، فرد قادر می‌شود بدون کمک دیگر امور شخصی خود را انجام دهد.

پرسش‌های متداول درباره مراقبت‌های بعد از جراحی لگن