علائم دررفتگی مچ پا چیست و چگونه درمان می‌شود؟

دررفتگی مچ پا زمانی اتفاق می‌افتد که استخوان‌های مچ پا از جای طبیعی خود خارج شده و رباط‌ها آسیب ببینند. این اتفاق بعد از زمین خوردن، پیچ خوردن پا یا ضربه شدید رخ می‌دهد و باعث درد و محدود شدن حرکت می‌شود. مچ پا در تحمل وزن بدن و حرکت روزمره نقش دارد، بنابراین آسیب دیدنش می‌تواند فعالیت‌های ساده مثل راه رفتن یا دویدن را سخت کند.

در این مقاله از دکتر پویا مشکدار بررسی میکنیم که دررفتگی مچ پا چه علائمی دارد و چه روش‌هایی برای درمان و مراقبت بعد از آسیب وجود دارد.

دررفتگی مچ پا چیست و چرا رخ می‌دهد؟

دررفتگی مچ پا زمانی رخ می‌دهد که استخوان قاپ (تالوس) از جای طبیعی خود خارج شود و دیگر با استخوان‌های ساق هم‌راستا نباشد. این مشکل معمولاً با آسیب رباط‌ها همراه است و در بسیاری موارد شکستگی قوزک داخلی یا خارجی هم دیده می‌شود. 

عواملی مثل آسیب‌های قدیمی مچ پا، فشار یا انقباض شدید عضلات، ضربه‌های ناگهانی و آسیب‌های ورزشی، و حوادثی مانند تصادف می‌توانند زمینه‌ساز این اتفاق باشند. وقتی رباط‌ها توان نگه داشتن استخوان‌ها را نداشته باشند، مچ پا بی‌ثبات می‌شود و دررفتگی به وجود می‌آید.

نیمه دررفتگی مچ پا چیست؟

نیمه‌دررفتگی مچ پا حالتی است که در آن مفصل کمی از جای طبیعی خودش خارج می‌شود، اما به طور کامل دررفتگی اتفاق نمی‌افتد. این مشکل معمولا با درد، تورم، محدود شدن حرکت و حتی احساس شل بودن یا بی‌ثباتی در مچ همراه است. بیشتر اوقات ضربه، پیچ‌خوردگی شدید یا ضعف رباط‌ها عامل بروز آن هستند.

درمان هم بسته به شدت آسیب می‌تواند شامل استراحت، بستن مچ، کمپرس سرد یا فیزیوتراپی باشد و اگر مشکل جدی‌تر باشد، پزشک ممکن است روش‌های تخصصی‌تر یا حتی جراحی را پیشنهاد کند.

علائم و نشانه‌های دررفتگی مچ پا

دررفتگی مچ پا زمانی رخ می‌دهد که استخوان‌های این مفصل از جای طبیعی خود خارج شوند و معمولا با نشانه‌های زیر همراه است:

• درد شدید و ناگهانی در لحظه بروز آسیب
• تورم سریع و کبودی در اطراف مچ پا
• حساسیت به لمس و تشدید درد با فشار روی ناحیه
• ناتوانی در راه رفتن یا وارد کردن وزن روی پا
• محدودیت یا سختی حرکت مچ پا
• تغییر شکل ظاهری مفصل نسبت به پای سالم
• در موارد شدید، بیرون‌زدگی استخوان از پوست
• گاهی بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن پا به دلیل فشار به عصب‌ها
• در برخی موارد، رنگ‌پریدگی یا سردی پا به دلیل اختلال در خون‌رسانی

اگر هر یک از این علائم را مشاهده کردید، مراجعه سریع به بهترین متخصص ارتوپدی در ولیعصر ضروری است تا از آسیب‌های بیشتر جلوگیری شود.

علائم در رفتگی مچ پای کودک

علائم دررفتگی مچ پا در کودکان شباهت زیادی به بزرگسالان دارد، اما معمولا تشخیص آن سخت‌تر است چون کودک نمی‌تواند به‌خوبی درد و ناراحتی‌اش را توضیح دهد. نشانه‌هایی مثل تورم سریع، تغییر شکل مفصل، درد شدید هنگام حرکت دادن پا یا حتی ناتوانی در راه رفتن از مهم‌ترین علائم هستند. گاهی هم کودک به دلیل درد مداوم پایش را بی‌حرکت نگه می‌دارد یا از ایستادن روی آن خودداری می‌کند.

عکس رادیولوژی دررفتگی مچ پا

نحوه تشخیص دررفتگی مچ پا

برای تشخیص دررفتگی مچ پا، پزشک ابتدا از شما درباره نحوه آسیب‌دیدگی و سوابق پزشکی سؤال می‌کند تا بهتر متوجه شرایط شود. سپس مچ پا از نظر ورم، تغییر شکل، میزان درد و حساسیت به لمس بررسی می‌شود و جریان خون و وضعیت عصب‌ها هم ارزیابی خواهد شد. 

در بیشتر موارد، عکس ساده با اشعه ایکس کمک می‌کند تا وجود شکستگی مچ پا یا جابجایی استخوان مشخص شود. اگر آسیب پیچیده‌تر باشد یا احتمال صدمه به رباط‌ها و بافت‌های نرم وجود داشته باشد، ممکن است سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی تجویز شود. این روش‌ها به پزشک کمک می‌کنند بهترین درمان را انتخاب کند.

راه‌های درمان دررفتگی مچ پا

در بیشتر موارد، درمان بدون جراحی با جا انداختن مفصل، بی‌حرکت کردن مچ با گچ یا آتل، استراحت و بالا نگه داشتن پا همراه با کمپرس سرد و مصرف داروهای مسکن انجام می‌شود. پس از جا انداختن مفصل، پزشک معمولاً تصویربرداری رادیولوژی را برای اطمینان از قرارگیری صحیح مفصل تجویز کرده و بسته به نیاز، آتل یا گچ برای محافظت از مچ پا توصیه می‌کند. 

در موارد شدید که جا انداختن ممکن نیست، عمل جراحی توسط جراح ارتوپد انجام شده و پس از آن فیزیوتراپی برای بازیابی دامنه حرکتی و تقویت عضلات مچ پا ضروری است تا از آسیب مجدد جلوگیری شود.

بیشتر بخوانید: مزایای عمل آرتروسکوپی مچ پا در درمان آسیب‌ها

نحوه جا انداختن دررفتگی مچ پا

جا انداختن دررفتگی مچ پا یک فرآیند حساس است که باید توسط پزشک متخصص انجام شود تا از آسیب بیشتر به رباط‌ها، عروق و اعصاب اطراف جلوگیری شود.

پزشک پس از معاینه دقیق و بررسی تصاویر رادیولوژی، مفصل را با روش‌های کنترل‌شده به جای خود بازمی‌گرداند. بعد از جا انداختن، معمولا مچ پا با بانداژ یا آتل تثبیت می‌شود و توصیه‌هایی برای استراحت و شروع مرحله توان‌بخشی داده می‌شود تا بهبودی کامل و بدون عوارض اتفاق بیفتد.

کاهش درد دررفتگی مچ پا

برای کاهش درد دررفتگی مچ پا، ابتدا بهتر است مچ پا را بی‌حرکت نگه دارید و تا حد امکان فشار روی آن وارد نکنید. استفاده از کمپرس یخ در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول پس از آسیب به کاهش تورم و درد کمک زیادی می‌کند و بالا نگه داشتن پا هنگام استراحت نیز مفید است.

در صورت نیاز، می‌توانید از داروهای مسکن ساده یا ضد التهاب استفاده کنید، اما مهم‌ترین نکته این است که با اجتناب از حرکات ناگهانی و رعایت توصیه‌های پزشک، به مفصل فرصت دهید تا آرام و طبیعی بهبود پیدا کند.

درمان دررفتگی مچ پا در خانه

درمان دررفتگی مچ پا در منزل بیشتر به کاهش درد و تورم کمک می‌کند و جایگزین درمان پزشکی نیست. 

ابتدا، استفاده از کمپرس سرد به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه هر دو تا سه ساعت می‌تواند به کاهش التهاب کمک کند. همچنین، بالا نگه داشتن پا در سطحی بالاتر از قلب، می‌تواند به تخلیه مایعات اضافی و کاهش ورم کمک کند. استفاده از باند برای فشرده‌سازی ملایم مفصل آسیب‌دیده می‌تواند مفید باشد، اما باید از بستن محکم آن خودداری کرد تا جریان خون مختل نشود.

پس از کاهش تورم، استفاده از گرما می‌تواند به شل شدن عضلات و تسکین درد کمک کند. انجام حرکات کششی ملایم و تقویتی پس از کاهش درد و تورم می‌تواند به بازگرداندن دامنه حرکتی مفصل کمک کند. 

مدت زمان بهبود دررفتگی مچ پا

مدت زمان بهبود دررفتگی مچ پا به شدت آسیب و روش درمان بستگی دارد. در موارد خفیف، با استراحت، استفاده از یخ، بانداژ یا استفاده از بریس و مراقبت‌های ساده، معمولاً طی چند هفته تا یک ماه می‌توان بهبود قابل توجهی مشاهده کرد. اما اگر آسیب شدیدتر باشد و رباط‌ها پاره شده یا شکستگی هم رخ داده باشد، روند بهبودی طولانی‌تر است و ممکن است تا 3 ماه طول بکشد تا مچ پا دوباره ثبات و حرکت طبیعی خود را به دست آورد.

عوارض عدم درمان دررفتگی مچ پا

در صورت عدم درمان، احتمال بروز درد مزمن، تورم مداوم، ناپایداری مفصل و ضعف رباط‌ها وجود دارد که می‌تواند به زمین خوردن‌های مکرر و آسیب‌های ثانویه منجر شود. همچنین، مفصل ممکن است به شکل غیرطبیعی جوش بخورد یا آرتروز زودرس ایجاد شود.

سوالات متداول

جمع بندی

دررفتگی مچ پا معمولاً با درد ناگهانی، تورم و سختی در حرکت دادن پا همراه است و اغلب بعد از پیچ خوردن یا ضربه اتفاق می‌افتد. درمان درست شامل استراحت، استفاده از یخ، بانداژ و در موارد شدید مراجعه به پزشک است تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود. با رعایت مراقبت‌های ساده و پیگیری درمان، بهبود مچ پا سریع‌تر و بدون مشکل پیش می‌رود.